آیین افتتاح نشست های تحلیل و بررسی علمی و عملی ترانه با نام “ترانه – آواز” در پانزدهمین روز از مردادماه سال جاری در خانه شعر و ادبیات تهران برگزار شد.

سجاد عزیزی دبیر کانون ادبی زمستان که متولی این سری از نشست ها است در ابتدای جلسه گفت: در این نشست قرار است حرفهای تازه و علمی در حوزه ترانه بزنیم که راه تازه ای را در حوزه ی نقد ترانه راه اندازی کرده باشیم. ما ترانه را بر اساس معیارهای شعر، با نقد شعر می سنجیم به خاطر همین است که کانون زمستان جلسات نقد و بررسی شعر و ترانه را از هم تفکیک کرد که روزهای یکشنبه در اینجا به عنوان نقد ترانه و سه شنبه ها  با بحث شعر در خدمتتان هستیم.

همچنین او گفت: آنچه که در ترانه و شعر تعیین تکلیف می کند دو مقوله جدا از هم است فقط بحث اینجاست که هر دو، هم ترانه سرا هم شاعر از یک وسیله استفاده می کنند، ابزار ما در شعر و ترانه کلمه است. ما فکر می کنیم که ترانه سرا اثرش حتما باید ادبیت داشته و موازین شعر را رعایت کند ولی به گذشته که نگاه می کنیم می بینیم چنین نیست، خیلی از شعر های خوبی که شاعران بزرگ نوشتند حتی خواننده های بزرگ هم خواندند هیچ وقت به عنوان کارهایی که پرشنیدار شوند نبوده چون آن چیزی که ترانه را در دل مردم و در جامعه وارد می کند ابزارهایی است که شعر شاید خیلی با آن ها رابطه مستقیم نداشته باشد  و بالعکس.

همچنین وی افزود: ما از این به بعد در این جلسات که برای اولین بار اتفاق می افتد و امروز افتتاحیه آن است شیوه کارمان چنین است که ما پنج یا شش ترانه را از ترانه سرا های عزیز می خواهیم اینجا بخوانند، همانطور که در جمع ما  آهنگساز ها،خواننده ها و تنظیم کننده های عزیز با برگه هایی که در اختیارشان گذاشتیم هستتد و  باید به این ترانه سرا امتیاز بدهند. در مرحله اول آهنگسازان محترم روی کار نظر می دهند از لحاظ این که چقدر موضوع ترانه برای یک خواننده می تواند جذاب باشد و چقدر از لحاظ آهنگسازی می تواند موفق باشد، امتیاز این بخش به دست من می رسد و ۲ اثر به عنوان بهترین کار از نظر آهنگسازان مشحص می شود. آن ۲ اثر مجدد خوانده می شود و اینبار منتقدان ترانه امتیاز داده و در نهایت یک اثر  انتخاب می شود و توسط بزرگانی مثل کیان مقدم و امین قباد عزیز که در جمع ما هستند بحث عملی اش را اجرا میکنیم و توسط آهنگسازان و دوستانی که در سالن هستند خط ملودی آن را تعریف و شروع به اجرا می کنیم.

عزیزی افزود: در این جلسات چند اتفاق می افتد، اولا ما حداقل یک تولید روی ترانه ای که مورد تایید اهالی ادب و همچنین آهنگسازان و تنظیم کنندگان و خوانندگان بوده است، خواهیم داشت. دوم آنکه  آشنایی دوستان با فن ترانه سرایی. کسانی که اهل شعر هستند می دانند که کجا باید به سمت ترانه بروند و چه ابزاری در موسیقی استفاده کنند، ترانه سرا باید موسیقی را بشناسد تا کلام بهتری در موسیقی بگذارد. و در آخر بعد از یک مدت ما یک مانی فست خواهیم داشت که بعد ها می توانیم به عنوان اولین خروجی علمی نقد ترانه آن را به صورت یک کتاب یا کتابچه یا جزوه منتشرش کنیم.

در ادامه جلسه از استاد اکبر آزاد دعوت بعمل آمد تا به پشت تریبون رفته و در مورد این برنامه به اظهار نظر خویش بپردازند که ایشان سخنان خود را این گونه آغاز کردند: نقد ترانه، در حقیقت معنی نقد این است که کسانی که کار طلا می کنند در واقع خالص را از ناخالصی جدا می کنند، ما در ترانه می خواهیم که ترانه یک دست شود، ناخالصی هایش درآید، تکرار مکررات که امروزه در ترانه ها می شنویم که واقعا تاسف برانگیزه! 

وی افزود: ما سالهاست میگوییم ولی گوش شنوایی نیست، میگوییم آقا یک کانال تلویزیونی برای جوان های باذوق باید بگذاریم، اصلا یک ربع، نیم ساعت، هرکس که یک کار زیبا خوانده در این برنامه تلویزیونی پخش شود که قدیم هم یک برنامه نیم ساعته به نام (آوای شهر) بود که خیلی از خواننده هایی که نمی شناختیم آمدند و خواندند و خیلی ها راه افتادند.

استاد آزاد افزود: انشاالله در این برنامه ها بتوانیم افراد باذوق را پیدا کرده و یک جا جمع کنیم و کسانی باشند که سرمایه گذاری برای این کار انجام دهند. وقتی یک کار قشنگ ضبط شود جوان باذوق شکوفا می شود، مهم تر از همه تولید کار است که جوانان از آن یک درآمد داشته باشند.

آیتم بعدی برنامه به کلیپی اختصاص یافته بود که در آن بابک جهانبخش خواننده مطرح پاپ کشور به درخواست یاری کانون ادبی زمستان، تمامی هزینه های درمانی کودکی دو و نیم ساله را متقبل شده بود.

پس از پایان کلیپ کودک درمان شده به همراه مادرش وارد سالن شده که با تشویق شدید حضار مواجه شدند و در ادامه بابک جهانبخش به پشت تریبون آمد و گفت: من خیلی سخنور خوبی نیستم، خیلی غافلگیر شدم و اصلا نمیدانستم که قرار است صحبت کنم، من فوق العاده آدم احساسی هستم که خداروشکر می کنم، حس هم دردی و شاید درک کردن در خودم دارم و همیشه خودم را در شرایط مختلف قرار می دهم. آرزو می کنم همیشه بتوانیم همدیگر را دوست داشته باشیم، بچه ها بسیار معصوم و پاک هستند، خودم یک پسر دارم که خیلی برایم عزیز است، تو این روزا متاسفانه خیلی خبرهای بد می شنویم ک حتما آدم باید پدر یا مادر باشد تا بتواند درکش کند. آرزو می کنم همه ی بچه های دنیا در صلح و صفا زندگی کنند و بتوانند به آینده کشورشان خدمت کنند، یک دنیا ممنونم و خیلی دوستتان دارم.

در بخش بعدی برنامه سجاد عزیزی بار دیگر به تشریح این سری از نشست ها پرداخت و گفت: در بازخورد طرح و ایده این نشست ها هم نظر مثبت داشت هم نظر منفی. نظر مثبت این بود که فرصتی بود برای کسانی که به هرحال ارتباط مستقیم به خواننده یا آهنگساز ندارند تا از طریق کانون ادبی زمستان کارهایشان به دست دوستان می رسد. نظرات مخالف هم این بود که شاید کار خوبی نباشد کار سفارشی، به هرحال خود خواننده باید به دنبال ترانه باشد. کانون ادبی زمستان به دنبال ادبیت در ترانه هست، یعنی ما می پذیریم که خیلی جاها رعایت کردن کلام بر اساس شعر لازم نیست یعنی نیاز نیست حتما قافیه رعایت شود اگر از لحاظ موسیقی هم مشکلی نداشته باشد.

ما این فراخوان را دادیم که تعداد زیادی اثر به دست ما رسید، حدود ۱۷۰۰ اثر از ۵۳۰ ترانه سرا از نقاط مختلف کشور.  این آثار با حمایت دو بزرگوار، جناب آقای سید مهدی موسوی و سید حسین متولیان و بنده حقیر، که بین این ۱۷۰۰ اثر، هر کدام ۵۰ اثر را مشخص کنیم که ۱۵۰ اثر شود. که در طی سه مرحله که مرحله اول انتخاب براساس ادبیت، مرحله دوم تکیه بر ابزار شعر فارسی و مرحله سوم با حضور خود آقای گلاب  روی کارها باید به نتیجه برسیم، با نظر ما ۳ نفر در مجموع ۵۷ اثر به مرحله دوم رسیدند.

وی افزود: دور بعدی با حضور یک خواننده خوب و مطرح کشور در شهریور ماه اتفاق خواهد افتاد.

در ادامه برنامه مهدی موسوی به روی صحنه آمد و گفت: در رابطه با انتخاب این آثار باید بگویم که بنده هم در وهله اول خیلی به این اتفاق راضی نبودم و جزو افرادی بودم که حس می کردم شاید حق مطلب ادا نشود و یک سری از ترانه ها دیده نشود و به خاطر همین سراغ خواننده رفتم و آثار خواننده را بیشتر مطالعه کردم تا اینکه ترانه ها را برای خواننده مناسب ببینم، امیدوارم این ترانه ها شنیده شود.

موسوی افزود: درباره این جلسه هم باید بگویم که می تواند جلسه مفیدی باشد و اگر پیش برود بسیار تاثیرگذار خواهد بود.

بخش بعدی نشست همراه با اجرای زنده رضا تاجبخش بود که قطعه ای را به یاد مرحوم ناصر فرهودی خواند و به آن مرحوم تقدیم کرد.

ملیکا تهرانی (مدرس آواز و خواننده) به عنوان مهمان بعدی به پشت تریبون آمد و درمورد این نشست ها اظهار داشت:  بنده بحث را در ۳ بخش به صورت کلی بررسی کردم و مطرح می کنم، بخش اول که لزوم دیدم راجع بهش از این تریبون صحبت کنم، بخش آموزش آواز است که بسیار بسیار مهم بوده و بنده شخصا تاکید بسیار زیاد روی این بخش دارم، به نظرم تمام خواننده های خوب ما حتما و قطعا آواز را به صورت علمی و آکادمی و مطابق با استاندارد های روز دنیا آموزش دیده اند. کاری که ما در کارگاه های آواز انجام می دهیم، صدای طبیعی که یک خواننده می تواند با آن با مخاطبانش ارتباط برقرار کند را کشف کرده و آن صدا، صدایی است که از هرگونه انقباض به دور است یعنی شما وقتی به صورت خواننده نگاه می کنید در ناحیه فک، چانه و گونه ها هیچ گونه انقباضی نمی بینید. بخش دوم نحوه درست قرار گفتن به وسیله اجراها برای خواننده، ساز و بدنش هست.

وی افزود: البته این دو بخش برای یک خواننده کافی نیست و شعر و ترانه بسیار مهم و در اولویت قرار دارد. در بحث درک ترانه دو بخش مهم است، بخش اول بخش موسیقیایی درک ترانه و بخش دوم متن، یعنی انتقال بار احساسی و معنایی کلمات از طریق صدای خواننده. بحث شعر و ترانه از این جهت اهمیت دارد که کلام، ادبیات و شعر بسیار بسیار در انتقال مفاهیم آوازی مهم است. به صورت کلی بعضی از ترانه سراها لزوما صدای خوب را در نظر نمی گیرند و شاید در بعضی مواقع بیشتر به دنبال شهرت هستند یعنی صداهای خوبی که بیان بسیار خوبی دارند، ترانه به آنها داده نمی شود، ترانه هایی که غنا دارد و از نظر ادبی، مفهومی و احساسی می تواند مطالب زیادی را به مخاطب انتقال دهد.

در امتداد برنامه اینبار محمد رضا مقدم خواننده خوش صدای پاپ به روی صحنه آمد و به اجرای دو قطعه از آثارش پرداخت.

فردین ناجی و امین قباد در بخش دیگری از برنامه نیز هرکدام به اجرای یک قطعه پرداختند.

 همین طور در کنار اجراهای چند خواننده جوان دیگر، تعدادی از ترانه سرایان جوان نیز به ترانه خوانی از آثار خود پرداختند.

این سری نشست ها به طور مداوم یکشنبه هر هفته در خانه شعر و ادبیات تهران واقع در مجموعه کتابخانه ملی به همت کانون ادبی زمستان و موسسه فرهنگی هنری اکسیرنوین برگزار می شود.

 

 

نویسنده: مهدی سعیدنژاد و بهار مینو

عکاس: شایان شهسواری